VNPT GREEN

Tải ứng dụng

Đăng nhập

Bài viết

Trang chủ Bài viết

Quản lý giống cây trồng nông nghiệp - tham khảo từ Trung Quốc

Là một quốc gia với trên 1,4 tỷ dân, [Trung Quốc](https://nongnghiepmoitruong.vn/trung-quoc-tag238552/) là nước có nhiều "cái nhất” trên thế giới: Diện tích và sản lượng lúa gạo (146 triệu tấn), tiêu thụ lúa gạo lớn nhất (142,6 triệu tấn); số đầu lợn cao nhất và tiêu thụ thịt lợn đứng hàng đầu thế giới; sản lượng kê, lạc, khoai tây... xếp hàng đầu.

Trong lĩnh vực lúa gạo, Trung Quốc là một trong các quốc gia có nhiều thành tích kỳ diệu trong nghiên cứu, chọn tạo giống như lúa ưu thế lai, lúa chịu mặn... Vậy họ quản lý giống cây trồng như thế nào?

### Bất cập được khắc phục nhờ luật mới

Trong suốt những thập niên đầu thế kỷ XXI, Trung Quốc quản lý giống cây trồng khá nhiêu khê với danh mục giống cây trồng chính lên tới 28 loại, có 3 cấp thẩm định và công nhận cho sản xuất gồm cấp quốc gia, cấp tỉnh và cấp huyện. Và giai đoạn này có hàng ngàn giống cấp tỉnh được công nhận hàng năm.

Để thẩm định và công nhận giống, thời gian sau khi các tác giả, cơ quan tác giả đã hoàn thiện quá trình chọn tạo cũng mất 3 - 4 năm với cây lương thực, cây thực phẩm hàng năm, mặc dù giai đoạn này Trung Quốc chưa quy định cụ thể về bảo hộ [giống cây trồng](https://nongnghiepmoitruong.vn/giong-cay-trong-tag30057/). Số lượng các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh lĩnh vực giống cây trồng cũng nở rộ và khá phức tạp.

![Công tác quản lý giống cây trồng tại nước ta vẫn còn nhiều bất cập. Ảnh: Ngọc Tú.](https://noidung.vnptgreen.vn/storage/uploads/ef471c3d96bf4fab6fbc653d4a85e4bd.jpg)
*Công tác quản lý giống cây trồng tại nước ta vẫn còn nhiều bất cập. Ảnh: Ngọc Tú.*

Nhận thấy lĩnh vực quản lý giống cây trồng còn nhiều bất cập, mặc dù luật giống cây trồng của Trung Quốc được ban hành từ năm 2001 nhưng các quy định của luật này hiện không còn phù hợp. Năm 2011, Quốc vụ viện Trung Quốc bắt đầu tiến trình chỉnh sửa luật, ban hành luật mới trên cơ sở điều tra, tổng hợp ý kiến các nhà sản xuất, kinh doanh giống, các nhà khoa học nghiên cứu, chọn tạo giống cây trồng.

Theo đó, có gần ½ ý kiến kiến nghị bỏ việc thẩm định và công nhận với các lý do: Thời gian thẩm định quá dài (3 - 4 năm); thẩm định nhưng không có trách nhiệm, khi có vấn đề thiệt hại do giống, nông dân là người bị thiệt hại lớn nhất; tiêu chí thẩm định để công nhận rất đơn chất và nghiêng chủ yếu về năng suất (số lượng là chính); thẩm định, công nhận và bảo hộ không gắn kết với nhau và việc thẩm định theo vùng sinh thái không khoa học, lẫn lộn với vùng hành chính.

Sau 4 năm xây dựng, lấy ý kiến, ngày 4/11/2015, Quốc hội Trung Quốc đã thông qua “Luật giống”, Luật có hiệu lực thi hành vào 1/1/2016 nhằm thúc đẩy phát triển và hiện đại hóa ngành giống.

Luật giống của Trung Quốc có 10 chương, bao gồm các chương: (I) Điều khoản chung, (II) Bảo tồn nguồn gen, (III) Chọn tạo công nhận và ghi nhận hồ sơ giống, (IV) Bảo hộ giống cây trồng mới, (V) Hoạt động sản xuất kinh doanh giống, (VI) Giám sát và quản lý giống, (VII) Xuất nhập khẩu và hợp tác quốc tế, (VIII) Các biện pháp trợ giúp, (IX) Trách nhiệm pháp lý và (X) Các điều khoản bổ sung.

Theo đánh giá của Bộ nông nghiệp Hoa Kỳ, những vấn đề cơ bản của hệ thống công nhận giống của Trung Quốc đã được sửa đổi bao gồm:

1\. Số lượng cây trồng (cây trồng chính) buộc phải công nhận đã giảm từ 28 loại xuống còn 5 loại gồm: lúa, lúa mỳ, ngô, bông và đậu tương. Trước đây cải dầu, khoai tây và lạc buộc phải công nhận nhưng theo luật mới các cây này không phải bắt buộc công nhận nữa mặc dù đều là những cây có diện tích lớn.

2\. Luật mới cũng đưa ra khái niệm về “luồng xanh” trong hệ thống công nhận. Theo đó cho phép các công ty giống đáp ứng đầy đủ các yêu cầu quy định về nghiên cứu, chọn tạo, đánh giá và khảo nghiệm, thuê khảo nghiệm được tự thực hiện các bước theo quy định và tự tiến hành công nhận giống.

3\. Giống đã được thẩm định và công nhận được phép sản xuất, kinh doanh ở vùng sinh thái tương tự mà không phải mất thêm công đoạn thử nghiệm và công nhận như trước đây khi đưa nó đến một vùng khác có điều kiện sinh thái tương tự ở Trung Quốc.

4\. Các loài cây trồng không thuộc 5 loài trên chỉ cần nộp hồ sơ ghi nhận cho cơ quan quản lý nhà nước được phân công, tuy nhiên Trung Quốc cũng chưa ban hành danh mục các loài phải nộp hồ sơ ghi nhận.

5\. Công nhận và bảo hộ được tích hợp với nhau trong Luật này.

6\. Xử phạt vi phạm gia tăng gấp vài chục lần, thậm chí hàng trăm lần để điều chỉnh hành vi khiến các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh phải thận trọng rất nhiều khi đưa giống ra bán cho nông dân.

7\. Giấy phép sản xuất và kinh doanh được gộp làm 1 thay vì chia ra 2 loại như trước đây và Luật này cũng bỏ yêu cầu về vốn kinh doanh tối thiểu để tạo sự dễ dàng hơn khi xin cấp phép.

8\. Chính phủ tăng cường trợ giúp và trợ cấp cho ngành giống thông qua quy định trong Luật.

Các sửa đổi cơ bản này nhằm khắc phục những bất cập của các quy định trước đây và giảm thiểu nhũng nhiễu, phiền hà do mất thời gian thẩm định công nhận để đưa các tiến bộ mới về giống ra phục vụ sản xuất nhanh, kịp thời hơn.

### Kênh tham khảo tốt cho Việt Nam

Xin được dẫn chiếu các quy định mới trong Luật này (Chương III) về chọn tạo và công nhận, ghi nhận hồ sơ giống (ghi nhận hồ sơ là tự công bố với các giống cây trồng không bắt buộc công nhận). Hi vọng đây là kênh tham khảo tốt và sát cho Việt Nam khi xây dựng nghị định và các TCVN để hướng dẫn và thực thi [Luật Trồng trọt](https://nongnghiepmoitruong.vn/luat-trong-trot-tag84400/) (đã được ban hành và có hiệu lực từ 1/1/2020) và sửa Luật trong thời gian tới.

![Đại diện Công ty TNHH Giống cây trồng Vạn Xuyên (tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc) tham quan, đánh giá thực tế về chọn giống và phòng trừ dịch hại tổng hợp cho cây trồng của đối tác Việt Nam. Ảnh: HT.](https://noidung.vnptgreen.vn/storage/uploads/7e5dfe23d7b3fdb3476a6089148c31f5.jpg)
*Đại diện Công ty TNHH Giống cây trồng Vạn Xuyên (tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc) tham quan, đánh giá thực tế về chọn giống và phòng trừ dịch hại tổng hợp cho cây trồng của đối tác Việt Nam. Ảnh: HT.*

Một vấn đề chúng ta cũng đang bàn bạc, thảo luận là: “Bản quyền và quyền sáng chế các giống cây trồng mới liên quan đến việc chọn tạo giống sử dụng ngân sách Nhà nước”. Luật giống của Trung Quốc quy định sở hữu thuộc về cơ quan thực hiện dự án, đề tài, trừ các giống và sáng chế liên quan đến an ninh, lợi ích quốc gia hoặc lợi ích cơ bản của xã hội và cộng đồng. Việc chuyển giao quyền sở hữu này phải thông qua sàn giao dịch thương mại công khai, cấm giao dịch tư nhân (Điều 13).

Tại Điều 15 quy định: Nhà nước thực thi chương trình công nhận giống cho các giống cây trồng và giống cây lâm nghiệp chính. Các cấp độ công nhận là cấp quốc gia, cấp tỉnh. Giống cây lâm nghiệp chính được xác định bởi các cơ quan quản lý hành chính nông, lâm nghiệp thuộc cấp tỉnh, khu tự trị hoặc thành phố trực thuộc Trung ương thì được công nhận ở cấp tỉnh. Các giống được công nhận phải có tính khác biệt, ổn định và đồng nhất.

Các biện pháp công nhận phải áp dụng các nguyên tắc công bằng, công khai, khoa học, hiệu quả và phải tham khảo ý kiến của các nhà chọn tạo, sử dụng, sản xuất, kinh doanh và đại diện các ngành liên quan đến giống cây trồng đó (dạng hội đồng đánh giá).

Luật giống cũng quy định khá chi tiết việc thành lập các ủy ban thẩm định (hay hội đồng công nhận) phải đảm bảo tính chuyên nghiệp. Hội đồng phải lập hồ sơ quản lý việc công nhận, theo dõi được giống khi phóng thích cũng như các thông tin liên quan và chịu sự giám sát của xã hội.

Đối với “làn xanh” - tức các doanh nghiệp có hoạt động kết hợp giữa chọn tạo, nhân và phổ biến giống đáp ứng các điều kiện của cơ quan quản lý có thể tự tiến hành khảo nghiệm theo tiêu chuẩn phù hợp với tiêu chuẩn công nhận giống trong trường hợp giống được chọn tạo độc lập từ doanh nghiệp đó.

Hội đồng công nhận phải phát hành chứng chỉ công nhận với những giống đạt tiêu chuẩn công nhận. Các doanh nghiệp giống chịu trách nhiệm về tính trung thực của số liệu thí nghiệm và phải truy xuất được nguồn gốc. Doanh nghiệp giống phải chịu sự giám sát từ các cơ quan quản lý nông, lâm nghiệp cấp tỉnh trở lên và của xã hội.

Các giống cây trồng được công nhận cấp quốc gia phải được công bố bưởi các cơ quan quản lý về nông, lâm nghiệp thuộc Quốc vụ viện (Bộ Nông lâm nghiệp).

Việc công nhận có thể bị hủy bỏ nếu phát hiện có những khiếm khuyết nặng không thể khắc phục được, cơ quan quản lý phải ra thông báo dừng bán và phổ biến giống đó.

![Việt Nam đã có nhiều thành tựu vượt bậc trong công tác nghiên cứu, chọn tạo giống cây trồng, song cần tiếp tục khơi thông những bất cập trong công tác quản lý. Ảnh: LHV.](https://noidung.vnptgreen.vn/storage/uploads/b829bed2c26f356c36700a100d208bb6.jpg)
*Việt Nam đã có nhiều thành tựu vượt bậc trong công tác nghiên cứu, chọn tạo giống cây trồng, song cần tiếp tục khơi thông những bất cập trong công tác quản lý. Ảnh: LHV.*

**Tiêu chí để thẩm định (hay công nhận giống):** (i) Giống phải có nguồn gốc rõ ràng, có hồ sơ chọn tạo, (ii) Có kết quả khảo nghiệm DUS và đảm bảo có tính khác biệt, ổn định và đồng nhất theo quy định, (iii) Có tên phù hợp, (iv) Có kết quả khảo nghiệm ít nhất 2 năm ở vùng sinh thái công nhận, (v) Có báo cáo kiểm tra trình tự gen (DNA) đảm bảo không trùng lặp 48 cặp gen.

Mẫu giống cũng được lưu giữ trong quá trình kinh doanh.

Với giống cây lương thực chính (lúa, lúa mỳ, ngô) được phân ra 3 nhóm trong quá trình công nhận: Nhóm năng suất, nhóm bảo vệ môi trường (chống chịu tốt) và nhóm chất lượng.

Tiêu chuẩn để xét thẩm định gồm: Khả năng chống chịu sâu bệnh (có tiêu chuẩn cho từng vùng khác nhau), với bệnh đạo ôn lá điểm chống chịu không lớn hơn 6.5, riêng khu vực sông Trường Giang không lớn hơn 7. Đạo ôn cổ bông phải dưới điểm 5 theo thang điểm quốc tế, chống chịu phải tốt hơn giống đối chứng. Điểm chịu hạn nhỏ hơn 5.

Tiêu chí thứ hai: Thời gian sinh trưởng, tùy theo vùng, với lúa tẻ không dài hơn đối chứng 7 ngày. Tiêu chí thứ ba: Tỷ lệ hạt chắc không dưới 70% ở 4 điểm đánh giá và không chấp nhận mức dưới 65%, không chấp nhận GMO. Tiêu chí bốn: Kết quả kiểm tra DNA 2 lần không trùng lặp 48 cặp gen theo quy định.

Tiêu chí năm: Về năng suất, lúa ưu thế lai cao hơn và bằng 3% so với đối chứng nếu chất lượng gạo tương tự, trường hợp chất lượng gạo kém hơn năng suất phải vượt trên 5%. Nếu giống có khả năng kháng bệnh chủ yếu tốt, năng suất có thể tương đương và chấp nhận nhỏ hơn 3 - 5%. Với giống có chất lượng gạo tốt, chấp nhận năng suất thấp hơn nhưng không dưới 10%.

Tiêu chí để xác định giống cây trồng chính của Trung Quốc gồm: (i) Giống có phạm vi phân bổ rộng, được gieo cấy ở hầu hết các địa phương, (ii) Giống có trình độ nghiên cứu chọn tạo cao, thay đổi và ra đời các giống mới liên tục, (iii) Giống và sản phẩm của nó có tác động đến an toàn thực phẩm, (iv) Giống có diện tích gieo trồng lớn.

Trường hợp với giống đặc thù: Tác giả tự đưa ra phương án khảo nghiệm, đánh giá và báo cáo cơ quan quản lý, tác giả tự chịu trách nhiệm về kết quả đánh giá của mình. Hi vọng đây là tham khảo tốt cho việc xây dựng các TCVN về cây lương thực như lúa, ngô... tại Việt Nam.

![Với giống đặc thù, tác giả có thể tự đưa ra phương án khảo nghiệm, đánh giá, báo cáo cơ quan quản lý và tự chịu trách nhiệm về kết quả đánh giá. Ảnh: Minh Hậu.](https://noidung.vnptgreen.vn/storage/uploads/34bafa307082c76f5d3965f39cee577d.jpg)
*Với giống đặc thù, tác giả có thể tự đưa ra phương án khảo nghiệm, đánh giá, báo cáo cơ quan quản lý và tự chịu trách nhiệm về kết quả đánh giá. Ảnh: Minh Hậu.*

**Quản lý giống cây trồng không bắt buộc công nhận ở Trung Quốc.**

Đối với các giống cây trồng không bắt buộc công nhận, nhà nước áp dụng hệ thống ghi nhận hồ sơ trước khi phổ biến. Phạm vi ghi nhận hồ sơ phải được kiểm tra chặt chẽ và được xác định dựa trên nguyên tắc bảo vệ đa dạng sinh học, an toàn tiêu dùng và an toàn sử dụng giống.

Đối với việc ghi nhận này, các đơn vị, cá nhân phải nộp văn bản xin ghi nhận và mẫu giống cho các cơ quan quản lý và chịu trách nhiệm về tính xác thực của văn bản xin ghi nhận. Văn bản xin ghi nhận phải bao gồm: chủng loại, tên, nguồn gốc, các đặc điểm, quá trình chọn tạo cũng như kết quả khảo nghiệm DUS.

Đối với các giống đã được ghi nhận hồ sơ mà gây ra thiệt hại cho người sử dụng giống hay những người liên quan thì phải đền bù theo luật định. Chúng ta hoàn toàn có thể áp dụng kinh nghiệm này của Trung Quốc.

**Luật giống đã tác động như thế nào ở Trung Quốc?**

Do cải cách thể chế và hệ thống thẩm định, số giống tham gia khảo nghiệm tăng nhanh: 2018, tổng số giống lúa nước thử nghiệm vùng cấp quốc gia, cấp tỉnh là 2.738 giống - tăng 3,3 lần so với năm 2015. Tổng số giống ngô từ 1.328 giống năm 2015 tăng lên 3.570 giống năm 2018 - gấp 2,6 lần. Giống lúa và ngô được thẩm định công nhận giai đoạn 2016 - 2018 trên toàn lãnh thổ Trung Quốc là 1.473 giống, tăng 2,2 lần so với giai đoạn 2011 - 2015

Năng suất, chất lượng và tính chống chịu với lúa tẻ được cải thiện rõ rệt và tăng lên nhanh chóng (bảng sau):

Năm

Số giống

Bình quân năng suất/666.7m2

Tăng năng suất%

Tỷ lệ giống gạo ngon theo tiêu chuẩn (%)

Giống kháng bệnh (%)

Giống cao sản (%)

2003-2005

126

518.6

24.9

12.2

45.2

2006-2010

189

546.3

5.3

31.5

8.2

61.9

2011-2015

168

574.3

10.7

34.5

6.3

39.0

2016-2018

470

616.5

18.9

56.8

16.2

17.7

Trung Quốc đã và đang triển khai nghiên cứu lúa ưu thế lai thế hệ thứ 3 với tiềm năng năng suất lên tới 18 tấn/ha/vụ, nghiên cứu cố định ưu thế lai hay lúa lai 1 dòng dựa trên công nghệ chỉnh sửa gen giống lúa chịu mặn đã bước đầu thử nghiệm các giống có khả năng siêu chịu mặn (tưới bằng nước biển).

*(Tác giả có sử dụng tư liệu từ bản dịch của Đỗ Thanh Tùng dịch từ mạng thông tin nông nghiệp toàn cầu - Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ và tư liệu được cung cấp bởi Viện Nghiên cứu thuộc Công ty Nông nghiệp công nghệ cao Viên Long Bình - Hồ Nam).*

---

*Nguồn: [https://nongnghiepmoitruong.vn/quan-ly-giong-cay-trong-nong-nghiep--tham-khao-tu-trung-quoc-d824645.html](https://nongnghiepmoitruong.vn/quan-ly-giong-cay-trong-nong-nghiep--tham-khao-tu-trung-quoc-d824645.html)*

VNPT GREEN, tên đầy đủ là VNPT Center for Green Agriculture (Trung Tâm Nông Nghiệp Số VNPT), là nền tảng chuyển đổi số nông nghiệp hướng đến phát triển 03 trụ cột: kinh tế nông nghiệp số, kinh tế nông nghiệp tuần hoàn và kinh tế nông nghiệp xanh.

Liên hệ

57 Huỳnh Thúc Kháng, Phường Láng, TP. Hà Nội

support.vnptgreen@vnpt.vn

Liên kết

Trang chủ Về VNPT Green Liên hệ Lợi thế cạnh tranh Phát triển bền vững

Sản phẩm - dịch vụ

Chính quyền nông nghiệp số Doanh nghiệp nông nghiệp số Nền tảng nông nghiệp số